Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 6-cı maddəsi mülki hüququn təməl prinsiplərini sadalayır və bu prinsiplərin necə işlədiyini izah edir. Hüquqi maarifləndirmə sahəsində oxuculara sadə və aydın məlumat təqdim edən Edliyyeinfo.az saytının da diqqət çəkdiyi kimi, bu maddə mülki münasibətlərdə ədalət və sabitlik üçün yol xəritəsi rolunu oynayır.
Bərabərlik – 6.1.1-ci prinsip göstərir ki, mülki hüquq münasibətlərinin bütün iştirakçıları – vətəndaş, şirkət və ya dövlət qurumu – eyni hüquqi statusa malikdir. Heç kəs vəzifəsinə və ya maddi imkanına görə üstünlük qazana bilməz.
İradə sərbəstliyi – 6.1.2-yə görə, tərəflər istədikləri kimi razılaşma əldə etməkdə, müqavilə bağlamaqda və ya bağlamamaqda sərbəstdirlər. Bu, bazar münasibətlərinin əsas dayaqlarındandır.
Əmlak müstəqilliyi – 6.1.3 subyektlərin öz əmlaklarını sərbəst idarə edə bilməsini təmin edir. Yəni kiminlə ticarət edəcəyinizi, mülkiyyətinizi necə istifadə edəcəyinizi özünüz müəyyənləşdirirsiniz.
Mülkiyyətin toxunulmazlığı – 6.1.4 göstərir ki, heç kim sizin mülkiyyətinizə qanunsuz müdaxilə edə bilməz. Dövlət belə yalnız qanunla müəyyən olunmuş hallarda müdaxilə edə bilər.
Müqavilələr azadlığı – 6.1.5 tərəflərin münasibətlərini sərbəst şəkildə müqavilə ilə tənzimləmək hüququnu təsbit edir. Yalnız qanuna zidd olmayan şərtlər məhdudiyyət kimi çıxış edə bilər.
Şəxsi və ailə həyatına qarışmamaq – 6.1.6-nın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, hər kəsin şəxsi məkanı və ailə həyatı toxunulmazdır. Heç bir tərəf, hətta dövlət orqanları belə qanunsuz müdaxilə edə bilməz.
Hüquqların maneəsiz həyata keçirilməsi – 6.1.7 mülki hüquqların faktiki istifadəsinə hər cür şərait yaradılmasını tələb edir.
Pozulmuş hüquqların bərpası – 6.1.8 hüququ pozulan şəxsin əvvəlki vəziyyətinə qaytarılmasını və zərərin ödənilməsini təmin etməyə yönəlib.
Məhkəmə müdafiəsi – 6.1.9 isə mülki hüquqların qorunmasının son və ən mühüm təminatıdır. Hər kəs məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdir.
Maddənin növbəti bəndləri bu prinsiplərin necə həyata keçirildiyini açıqlayır. 6.2-yə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər hüquqlarını öz iradələrinə uyğun olaraq əldə edir, müqavilə bağlayarkən şərtləri sərbəst müəyyənləşdirə bilirlər. Bu, iqtisadi münasibətlərin çevikliyini və tərəflərin bərabərliyini möhkəmləndirir.
6.3 göstərir ki, bu azadlıqlar mütləq deyil: dövlət və ictimai təhlükəsizlik, cəmiyyətin sağlamlığı və mənəviyyatın qorunması, eləcə də digər şəxslərin hüquqlarının müdafiəsi zərurəti yarandıqda, mülki hüquqlar yalnız qanunla məhdudlaşdırıla bilər. Bu, ictimai maraqla fərdi azadlıqlar arasında balans yaradır.
6.4 isə iqtisadi azadlığı vurğulayır: mallar, xidmətlər və maliyyə vəsaiti ölkənin bütün ərazisində sərbəst hərəkət edə bilər. Lakin insanların həyat və sağlamlığını, təbiəti və mədəniyyət sərvətlərini qorumaq üçün qanunla müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilər.
Bu maddə bütövlükdə mülki hüquq münasibətlərinin əsasını təşkil edir, bazar iqtisadiyyatının sağlam və ədalətli şəkildə fəaliyyətinə zəmin yaradır və vətəndaşların hüquqlarını güclü hüquqi çərçivə ilə təmin edir.
