26 fevral Azərbaycan tarixində təkcə matəm günü deyil, həm də beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulduğu bir gecənin ildönümüdür. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhərində baş verənlər müasir dövrün ən ağır faciələrindən biri kimi yadda qalıb. Bu hadisə yalnız hərbi əməliyyatın nəticəsi deyil, mülki əhaliyə qarşı sistemli zorakılıq aktı idi.
Strateji mövqedə yerləşən Xocalı şəhəri həmin dövrdə mühasirə şəraitində idi. Şəhər aylarla enerji, ərzaq və tibbi təminat çatışmazlığı ilə üz-üzə qalmışdı. Fevralın 25-i axşam saatlarından başlayaraq şəhər intensiv atəşə tutuldu. Gecə yarısından sonra isə silahlı hücum başladı.
Dinc sakinlər şəhəri tərk etməyə çalışarkən atəşə məruz qaldılar. Rəsmi məlumatlara görə, 613 nəfər qətlə yetirildi. Onların arasında 63 uşaq, 106 qadın, 70 qoca var idi. 8 ailə tamamilə məhv edildi, yüzlərlə uşaq valideynlərindən birini və ya hər ikisini itirdi. 1200-dən çox insan əsir götürüldü, yüzlərlə şəxs yaralandı və itkin düşdü.
Xocalıda baş verənlər beynəlxalq humanitar hüququn – xüsusilə müharibə zamanı mülki şəxslərin qorunmasını nəzərdə tutan norma və prinsiplərin – açıq şəkildə pozulması idi. 1949-cu il Cenevrə Konvensiyaları və onların Əlavə Protokolları mülki əhalinin hədəf alınmasını qadağan edir.
Mülki şəxslərə qarşı zor tətbiqi, əsirlərə qeyri-insani rəftar, girov götürmə və kütləvi qətllər beynəlxalq hüquqa görə ağır cinayətlər kateqoriyasına daxildir. Xocalı hadisələri bir çox ölkələrin parlamentləri tərəfindən soyqırımı və ya kütləvi qırğın kimi tanınıb və siyasi-hüquqi qiymət alıb.
Xocalı faciəsi Azərbaycan cəmiyyətində milli yaddaşın əsas sütunlarından birinə çevrilib. Bu hadisə yalnız keçmişin ağrısı deyil, həm də hüquqi məsuliyyət və tarixi ədalət məsələsidir. Şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması, faktların sənədləşdirilməsi və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması dövlət və cəmiyyət qarşısında mühüm vəzifə olaraq qalır.
Bu gün artıq regionda yeni reallıqlar formalaşıb. Lakin Xocalı qurbanlarının xatirəsi ədalət mübarizəsinin simvolu olaraq yaşayır. Tarixin bu qanlı səhifəsi unutqanlıqla deyil, hüquqi və tarixi qiymətləndirmə ilə bağlanmalıdır.
Edliyyeinfo.az olaraq bildiririk:
Xocalı faciəsi insanlığa qarşı cinayətin bariz nümunəsidir və onun hüquqi-siyasi qiymətini alması beynəlxalq ədalət sisteminin borcudur.
Şəhidlərimizin əziz xatirəsini ehtiramla anırıq.
Xocalı – yaddaşımız, məsuliyyətimiz və ədalət çağırışımızdır.
