Gündəlik həyatda istər fərdi insanlar, istərsə də şirkətlər özlərinə aid müxtəlif hüquqlara malikdirlər: mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, tələb etmək hüququ və sair. Bu hüquqlardan istifadə edib-etməmək isə bir çox hallarda şəxsin öz iradəsinə bağlıdır. Edliyyeinfo.az olaraq, bu məsələnin hüquqi əsasını təşkil edən Mülki Məcəllənin 15-ci maddəsini sadə dildə izah edirik.
Maddənin əsas qayəsi ondan ibarətdir ki, bir şəxs ona aid olan mülki hüquqdan istifadə etmədiyi üçün həmin hüquq avtomatik olaraq ləğv edilmir. Yəni, əgər kimsə uzun müddət hüququndan istifadə etmirsə, bu, o demək deyil ki, artıq o hüququ itirib. Məsələn, bir şəxsə aid olan torpaq sahəsi onun mülkiyyətində qalır – o, həmin torpağı əkib-becərməsə belə.
Bu prinsip xüsusilə aşağıdakı kimi hallarda tətbiq edilir:
Mülkiyyət hüququnda: Əgər şəxs öz əmlakından istifadə etmirsə və ya onu icarəyə vermirsə, bu, hüququnun ləğvi demək deyil.
Tələb hüququnda: Məsələn, bir borc müqaviləsi üzrə şəxs borcunu tələb etmirsə, bu hüquq müəyyən müddət ərzində qüvvədə qala bilər (qanunvericilikdə göstərilən müddətlərə əməl etməklə).
Lakin burada vacib bir istisna var: qanunvericilikdə konkret olaraq göstərilən hallar. Yəni bəzi hüquqlar üçün qanun açıq şəkildə bildirir ki, müəyyən müddətdə istifadə edilməzsə, onlar qüvvədən düşür. Bu, adətən iddia müddəti, dövlət qeydiyyatı tələbləri, yaxud lisenziya və patentlər kimi xüsusi hüquqlar üçün keçərlidir.
Qısaca desək, hüququndan istifadə etməyən şəxs hüququnu itirmir – amma bu, bütün hallara şamil edilmir. Hüququn davamlı olub-olmaması, konkret hüququn növündən və ona dair qanuni tənzimləmələrdən asılıdır.
Edliyyeinfo.az olaraq tövsiyəmiz budur ki, sizə aid olan hüquqları bilməklə yanaşı, onlardan istifadə qaydalarını da öyrənin. Beləliklə, hüquqlarınızı həm qoruya, həm də lazımi anda tətbiq edə bilərsiniz.
