Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 7-ci maddəsi — “Mülki qanunvericiliyin zamana görə qüvvəsi” — mülki hüquq münasibətlərində qanunların hansı tarixdən qüvvəyə mindiyini və onların hansı hallarda geriyə şamil edilə biləcəyini müəyyən edir. Bu maddənin mahiyyəti hüquqi sabitliyin qorunması və şəxslərin hüquqi vəziyyətinin qanunvericilik dəyişikliyindən dolayı zərər görməməsi prinsipinə əsaslanır. Hüquqi mövzularda məlumat verən Edliyeinfo.az saytında da vurğulandığı kimi, bu maddə hüquq normalarının zamana görə tətbiqinə dair ümumi və istisna halları aydın şəkildə göstərir.
Maddənin 7.1-ci hissəsində bildirilir ki, Konstitusiyanın 149-cu maddəsinin VII hissəsində nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, mülki qanunvericilik yalnız gələcəyə yönəlik tətbiq olunur. Yəni yeni qanun yalnız o tarixdən sonra yaranan hüquq münasibətlərinə aid edilir. Əgər bir hüquqi münasibət qanun qüvvəyə minməmişdən əvvəl yaranıbsa, həmin münasibətə yeni qanun tətbiq edilmir. Bu, hüquqi əminlik və sabitlik prinsipinin əsas dayaqlarından biridir, çünki insanlar və müəssisələr öz fəaliyyətlərini mövcud qanunlara əsaslanaraq planlaşdırmalıdırlar.
7.2-ci hissədə isə göstərilir ki, yalnız qanunvericilikdə birbaşa şəkildə qeyd olunmuş hallarda mülki qanunvericilik geriyə qüvvəyə malik ola bilər. Bu, nadir hallarda baş verir və adətən qanunun özündə açıq şəkildə yazılır ki, bu norma əvvəldən mövcud olmuş hüquqi münasibətlərə də tətbiq ediləcək. Belə yanaşma yalnız istisna olaraq qəbul edilir və hüquqi baxımdan əsaslandırılmış olmalıdır.
7.3-cü hissə isə bu istisnanın sərhədlərini cızır. Əgər yeni qanunun geriyə tətbiqi hüquq subyektlərinə — istər fiziki, istərsə də hüquqi şəxslərə — ziyan vurarsa və ya onların hüquqi vəziyyətini pisləşdirərsə, bu halda həmin qanun geriyə qüvvəyə malik ola bilməz. Məsələn, bir şəxsə əvvəlki qanuna əsasən tanınmış bir hüquq, yeni qanunla məhdudlaşdırılırsa və bu məhdudiyyət əvvəlki dövrə də tətbiq olunarsa, həmin şəxsin hüquqi vəziyyəti pisləşə bilər ki, bu da yolverilməzdir.
Nəticə etibarilə, Mülki Məcəllənin 7-ci maddəsi hüquq sistemində zamanla bağlı hüquqi münasibətlərin tənzimlənməsi üçün vacib hüquqi əsas yaradır. Bu maddə həm hüquqi dövlət prinsiplərinə, həm də vətəndaşların hüquqlarının qorunmasına xidmət edir. Qanunların yalnız gələcəyə tətbiq olunması, hüquqi sabitliyi və insanların qanunlara etibarını təmin edir, istisna hallarda isə qanunun geriyə tətbiqi yalnız məntiqli, əsaslı və ədalətli olduqda mümkündür.
