Edliyyeinfo.az: Hüquqi şəxslər fəaliyyətləri dövründə müxtəlif səbəblərlə struktur dəyişikliklərinə ehtiyac duya bilərlər. Bu dəyişikliklər “yenidən təşkil” adlanır və Maddə 55 bu prosesin hüquqi əsaslarını müəyyən edir.
Qanunvericiliyə görə, hüquqi şəxsin yenidən təşkili bir neçə formada həyata keçirilə bilər: birləşmə, qoşulma, bölünmə, ayrılma və çevrilmə. Bu qərar adətən hüquqi şəxsin təsisçiləri (iştirakçıları) və ya nizamnamə ilə səlahiyyət verilmiş orqan tərəfindən qəbul edilir. Yəni təşkilat öz daxili qərarı ilə strukturunu dəyişə bilər.
Lakin bəzi hallarda yenidən təşkil məhkəmənin qərarı ilə də həyata keçirilə bilər. Xüsusilə hüquqi şəxsin bölünməsi və ya onun tərkibindən yeni hüquqi şəxslərin ayrılması məhkəmə qaydasında baş verə bilər. Bu zaman məhkəmə xüsusi olaraq “kənar idarəçi” təyin edir. Kənar idarəçi hüquqi şəxsin idarə olunmasını öz üzərinə götürür, onun adından çıxış edir və yenidən təşkil prosesini həyata keçirir. O, bölünmə balansını hazırlayır və yeni yaranacaq hüquqi şəxslərin nizamnamələri ilə birlikdə məhkəməyə təqdim edir. Məhkəmənin qərarı isə sonradan yeni hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı üçün əsas olur.
Yenidən təşkilin hüquqi nəticəsi onun formasından asılıdır. Ümumi qaydaya görə, hüquqi şəxs yeni yaranan hüquqi şəxslər dövlət qeydiyyatına alındığı andan yenidən təşkil edilmiş sayılır. Lakin qoşulma halında fərqli qayda tətbiq olunur. Bu zaman qoşulan hüquqi şəxs fəaliyyətini dayandırır və bu barədə dövlət reyestrində qeyd aparıldığı andan yenidən təşkil tamamlanmış hesab edilir.
Maddədə bəzi xüsusi hallar da nəzərdə tutulmuşdur. Məsələn, bankların yenidən təşkili ayrıca qanunvericilik aktı – bank fəaliyyəti ilə bağlı qanun əsasında həyata keçirilir. Bundan əlavə, əgər hüquqi şəxs barəsində cinayət-hüquqi tədbirlərin tətbiqi ehtimalı varsa, onun yenidən təşkili məhkəmə tərəfindən qadağan edilə bilər. Bu qərar dərhal müvafiq icra orqanına göndərilir və icrası təmin olunur.
Hüquqi şəxsin yenidən təşkili onun fəaliyyətinin dayandırılması deyil, daha çox struktur və hüquqi formasının dəyişdirilməsi prosesidir. Bu mexanizm təşkilatların dəyişən şəraitə uyğunlaşmasına, fəaliyyətlərini daha effektiv qurmasına və hüquqi münasibətləri düzgün tənzimləməsinə imkan yaradır.
