9 May Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil. Bu gün insanlığın faşizm üzərində qazandığı böyük qələbənin, milyonlarla insanın canı, qanı və əzabı bahasına əldə edilmiş azadlığın, sülhün və ləyaqətin rəmzidir. Hər il 9 May günü biz təkcə keçmişi xatırlamırıq. Biz həm də bir xalq olaraq kim olduğumuzu, hansı dəyərlərə sahib çıxdığımızı, hansı ağır sınaqlardan üzüağ çıxdığımızı bir daha anlayırıq.
İkinci Dünya müharibəsi bəşəriyyət tarixinin ən qanlı, ən dağıdıcı səhifələrindən biri idi. Bu müharibə milyonlarla ailənin taleyini dəyişdi, şəhərləri viran qoydu, xalqları ağır imtahan qarşısında saxladı. Faşizm sadəcə bir hərbi təhlükə deyildi. O, insan ləyaqətinə, azadlığa, xalqların yaşamaq haqqına qarşı yönəlmiş qara bir ideologiya idi. Bu ideologiya qarşısında susmaq mümkün deyildi. Ona görə də dünyanın müxtəlif xalqları kimi Azərbaycan xalqı da bu mübarizəyə öz böyük töhfəsini verdi.
Azərbaycan oğulları və qızları müharibənin ilk günlərindən cəbhəyə yollandılar. Onlar Vətənin, ailənin, torpağın, insanlığın müdafiəsi üçün döyüşürdülər. Cəbhəyə gedənlərin çoxu çox gənc idi. Bəziləri məktəbdən yeni çıxmışdı, bəziləri ailə qurmağa macal tapmamışdı, bəziləri isə körpə övladını anasına, həyat yoldaşına tapşırıb yola düşmüşdü. Onların hər biri geridə bir ev, bir ana, bir sevgi, bir yarımçıq arzu qoymuşdu. Amma onlar bilirdilər ki, faşizm qalib gəlsə, nə ev qalacaq, nə ailə, nə də gələcək.
Azərbaycanlı döyüşçülər müharibənin ən ağır cəbhələrində igidlik göstərdilər. Onlar Moskva uğrunda, Stalinqrad döyüşlərində, Qafqazın müdafiəsində, Berlinə gedən yolda qəhrəmancasına vuruşdular. Onların içində orden və medallarla təltif olunanlar, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülənlər, adları tarixə yazılanlar oldu. Amma bu böyük qələbənin əsl gücü yalnız adları kitablara düşən qəhrəmanlarda deyildi. Əsl güc adı bilinməyən, məzarı uzaq torpaqlarda qalan, məktubları yarımçıq qalan minlərlə azərbaycanlı əsgərin fədakarlığında idi.
Bu gün biz onların adlarını bir-bir bilməsək də, borcumuzu bilirik. O borc yaddaş borcudur. O borc hörmət borcudur. O borc azad yaşamaq haqqını bizə miras qoyanlara qarşı mənəvi məsuliyyətdir. Çünki hər qələbənin arxasında görünən bayraqlar, paradlar, təntənəli sözlər qədər görünməyən göz yaşları, gecələr, aclıqlar, ayrılıqlar da var. 9 Mayı dəyərli edən də məhz budur. Bu gün qələbənin sevincini yaşadığımız qədər, o qələbəyə gedən yolun ağrısını da unutmamalıyıq.
Azərbaycanın müharibədəki rolu yalnız cəbhədə döyüşən əsgərlərlə məhdudlaşmırdı. Bakı nefti bu qələbənin qazanılmasında həlledici əhəmiyyət daşıyırdı. O illərdə Bakı gecə-gündüz işləyirdi. Neftçilər, mühəndislər, fəhlələr, qadınlar, yaşlılar, yeniyetmələr arxa cəbhədə əsl qəhrəmanlıq göstərirdilər. Onlar bilirdilər ki, cəbhədə tankın, təyyarənin, hərbi texnikanın hərəkət etməsi üçün yanacaq lazımdır. O yanacaq Bakıdan gedirdi. Azərbaycanın zəhmət adamları gecəni gündüzə qataraq qələbəyə xidmət edirdilər.
Arxa cəbhədə çalışan anaların, bacıların, ağsaqqalların əməyini də unutmaq olmaz. Müharibə illərində kəndlərdə, zavodlarda, neft mədənlərində həyat dayanmadı. Kişilərin böyük bir hissəsi cəbhədə olduğu üçün ağır işlərin çoxu qadınların çiyninə düşdü. Onlar həm ailəni saxladılar, həm istehsalatda çalışdılar, həm də cəbhəyə kömək göndərdilər. Azərbaycan qadını həmin illərdə səbir, dözüm və mərdlik nümunəsi göstərdi. Onun əli həm beşik yırğaladı, həm də qələbə üçün çalışdı.
9 May həm də nəsillər arasında mənəvi körpüdür. Bu gün bizi babalarımızın, nənələrimizin yaşadığı dövrə aparır. Biz onların çəkdiyi əziyyəti tam hiss edə bilmərik. Amma anlaya bilərik. Anlamaq üçün ailə albomlarına baxmaq, köhnə məktubları oxumaq, veteranların xatirələrinə qulaq asmaq kifayətdir. Hər evdə olmasa da, bir çox ailələrin yaddaşında müharibədən qayıtmayan bir baba, cəbhədə itkin düşən bir qohum, illərlə yol gözləyən bir ana haqqında hekayə var. Bu hekayələr təkcə ailə xatirəsi deyil. Bunlar xalqın ortaq yaddaşıdır.
Vətənpərvərlik də məhz bu yaddaşdan başlayır. Vətənpərvərlik yalnız şüar demək deyil. Vətənpərvərlik öz tarixini bilmək, şəhidinə, veteranına, zəhmət adamına hörmət etmək, azadlığın qiymətini anlamaqdır. Vətənpərvərlik sülhü sevmək, amma lazım gələndə haqqı müdafiə etməyə hazır olmaqdır. 9 May bizə bunu öyrədir. Bu gün göstərir ki, azadlıq heç vaxt təsadüfən qazanılmır. Azadlıq üçün iradə, birlik, fədakarlıq və inam lazımdır.
Azərbaycan xalqı tarix boyu ağır sınaqlardan keçib. Amma hər dəfə öz ləyaqətini, dözümünü, mübarizə ruhunu qoruyub. İkinci Dünya müharibəsində də xalqımız bu keyfiyyətlərini bütün dünyaya göstərdi. Azərbaycanlı əsgər yad torpaqlarda döyüşsə də, ürəyində Vətən sevgisi daşıyırdı. O bilirdi ki, faşizmə qarşı mübarizə təkcə bir ölkənin deyil, bütün insanlığın mübarizəsidir. Bu baxımdan 9 May həm milli, həm də bəşəri məna daşıyır.
Bugünkü nəsil üçün 9 Mayın dərsi çox aydındır. Biz keçmişi unutsaq, gələcəyi düzgün qura bilmərik. Tarixini unudan xalq öz gücünü də unudar. Ona görə bu günü məktəblərdə, ailələrdə, cəmiyyətdə sadəcə rəsmi tədbir kimi deyil, canlı yaddaş günü kimi yaşatmaq lazımdır. Uşaqlar bilməlidir ki, bu qələbə sadəcə dərslikdəki bir mövzu deyil. Bu qələbə onların bu gün azad nəfəs almasının, öz dilində danışmasının, öz bayrağı altında yaşamasının mənəvi dayaqlarından biridir.
9 May günü veteranların xatirəsi qarşısında baş əymək, şəhidlərin ruhunu ehtiramla yad etmək, müharibə illərində çalışan insanların əməyini qiymətləndirmək hər birimizin borcudur. Bu hörmət yalnız mərasimlə bitməməlidir. Əsl hörmət tarixə sahib çıxmaqdır. Əsl hörmət yaşlı nəslin danışdıqlarını dinləmək, onların xatirələrini qorumaqdır. Əsl hörmət sülhün, azadlığın, dövlətçiliyin qiymətini bilməkdir.
Bu gün Azərbaycan güclü, müstəqil, öz sözünü deyən bir dövlətdir. Belə bir dövlətin vətəndaşı olmaq böyük qürurdur. Amma bu qürur məsuliyyət də tələb edir. Bizim borcumuz yalnız keçmiş qəhrəmanları xatırlamaq deyil. Biz həm də onların uğrunda mübarizə apardığı dəyərləri yaşatmalıyıq. Ədaləti, birliyi, mərdliyi, zəhməti, Vətən sevgisini qorumaq hər birimizin gündəlik davranışında görünməlidir.
9 May bizə bir həqiqəti xatırladır: xalqı güclü edən yalnız silah deyil, ruhdur. O ruh anaların duasında, əsgərlərin səngərdəki dözümündə, neftçilərin gecə növbəsindəki zəhmətində, uşaqların atasız böyüməyə məcbur qaldığı illərdəki səbrində yaşayırdı. O ruh bu gün də yaşayır. Hər dəfə bayrağımıza baxanda, şəhidlərimizi yad edəndə, Vətən haqqında düşünəndə həmin ruh bizimlədir.
Bu gün qələbə haqqında danışarkən pafosa yox, həqiqətə söykənmək lazımdır. Həqiqət isə çox böyükdür. Azərbaycan xalqı faşizmə qarşı mübarizədə həm cəbhədə, həm arxa cəbhədə öz sözünü dedi. Minlərlə insan canını fəda etdi. Minlərlə ailə ayrılıq yaşadı. Bakı nefti qələbəyə yol açdı. Azərbaycan insanı əzmini, əməyini, mərdliyini ortaya qoydu. Bu həqiqəti bilmək və gələcək nəsillərə ötürmək bizim milli və mənəvi vəzifəmizdir.
9 May Qələbə Günü Azərbaycan xalqı üçün şərəf, yaddaş və qürur günüdür. Bu gün biz başımızı dik tutaraq deyirik ki, xalqımız bəşəriyyəti faşizm bəlasından xilas edən böyük mübarizənin fəal iştirakçısı olub. Biz o qəhrəmanların davamçılarıyıq. Onların qanı, zəhməti və duası ilə yazılan tarixi unutmağa haqqımız yoxdur.
Qoy 9 May hər zaman bizə azadlığın qiymətini, sülhün dəyərini, birliyin gücünü xatırlatsın. Qoy bu gün hər bir azərbaycanlının qəlbində Vətən sevgisini daha da gücləndirsin. Qoy qəhrəmanlarımızın ruhu daim uca tutulsun, onların xatirəsi nəsildən-nəslə yaşasın. Çünki yaddaşı olan xalq yenilməzdir. Tarixinə sahib çıxan xalq gələcəyini də qorumağı bacarır. Azərbaycan xalqı isə öz tarixini, öz qəhrəmanlarını, öz Vətənini heç vaxt unutmur.
Gülnarə Allahverdiyeva
ADPU-nun nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin müəllimi.
